Volgens het Decreet Lokaal Cultuurbeleid is een gemeenschapscentrum 'culturele infrastructuur door de gemeente beheerd met het oog op cultuurparticipatie, gemeenschapsvorming en cultuurspreiding ten behoeve van de lokale bevolking en met bijzondere aandacht voor de culturele diversiteit'. In tegenstelling tot een cultuurcentrum moet er dus geen breed en eigen cultuurspreidingsaanbod voor een streekgericht werkingsgebied zijn. Maar wat moet het dan wel zijn?

LOCUS ging in 2009 op bezoek in 16 gemeenten om te zien hoe de gemeenschapscentra op het terrein functioneren. Het werd duidelijk dat die gemeenschapscentra geen homogene groep zijn, maar ook niet in types te beschrijven zijn. De gemeentebesturen kiezen verschillende bouwstenen: het programmeren van een staalkaart van toegankelijke professionele voorstellingen voor een breed publiek of bepaalde doelgroepen, het specialiseren in een bepaalde discipline zoals muziek of vorming, projectwerking rond erfgoed of andere thema's zoals stilte, samenwerkingsverbanden met het verenigingsleven of dat zo goed mogelijk faciliteren, ... In de ene gemeente heeft het gemeenschapscentrum de allures van een cultuurcentrum, in de andere is het louter een plek en wordt een werking opgezet vanuit het lokaal cultuurbeleid.
De verschillen zijn ondermeer te verklaren door de aanwezigheid van andere spelers in de gemeente en/of regio, de infrastructuur, de historiek, het profiel van de inwoners en de ambities van het gemeentebestuur. Dit alles geeft 'couleur locale' aan de omschrijving uit het decreet. De keuze voor deze of gene werking heeft bovendien consequenties voor het personeelskader en het werkingsbudget.

Lees de algemene bevindingen uit de plaatsbezoeken en de 16 praktijkvoorbeelden hieronder. Ter inspiratie, om zelf goede keuzes te maken. Als u met bouwplannen zit, willen wij u steeds adviseren. Eens u een gemeenschapscentrum hebt, en ondersteuning zoekt om dit goed te organiseren, is ons traject "Publieke Werken. Management en Marketing in Cultuur- en Gemeenschapscentra" misschien iets voor u.

Beernem: “verenigingsleven heeft gemeentebestuur zo ver gekregen om 2 aparte zalen te bouwen”
• Borgloon: “eigen programmatie afgebouwd ten voordele van projectwerking”
• Damme: “loskomen van toerisme want de eigen inwoners werden niet bereikt”
• Herent: “op alle terreinen actief”
• Herk-de-Stad: “tevreden klanten zijn de beste ambassadeurs”
• Kortenaken: "mensen maken Kortenaken"
• Kortenberg: “vrijetijdsaanbod door de verenigingen”
• Meeuwen-Gruitrode: “focus op vorming en op kinderen en jongeren”
• Merksplas: “volks karakter steken wij niet onder stoelen of banken”
• Mortsel: “jaarlijks meer dan 100 voorstellingen, maar ook projecten met bijzondere doelgroepen”
• Retie: “verenigingen gaan voor”
• Sint-Laureins: “opstart van het gemeenschapscentrum, focus op erfgoedprojecten”
• Sint-Lievens-Houtem: “investeren in cultuur om integratie van jonge gezinnen te stimuleren” 
• Waasmunster: “ongeveer 2 kleinschalige voorstellingen per maand”
• Wervik: “als grensgemeente accent op cultuur, erfgoed en vorming voor kansengroepen”
• Zwevegem: “aan de slag met de industrie, vroeger en nu”